Sommige kinderen leven voortdurend uit een valies

Een scheiding is zelden alleen een scheiding.

Het is ook een zwemzak die nog bij papa staat wanneer er zwemles is, een favoriete trui die toevallig in de wasmand van mama ligt of een atlas die vergeten werd in het andere huis en een opmerking in de schoolagenda oplevert omdat ze alweer niet mee was. Voor volwassenen lijken dat soms kleine praktische ongemakken, maar voor een kind zijn het vaak de zichtbare stukjes van iets veel groters.

Want sommige kinderen leven jarenlang uit een valies.

Niet één keer bij een verhuis, maar week na week, maand na maand. Ze schakelen voortdurend tussen huizen, regels, gewoontes, geuren, verwachtingen en soms ook tussen verschillende partners, gezinnen en familieculturen. En meestal doen ze dat opvallend flink.

Misschien zelfs iets té flink.

Wat volwassenen daardoor soms vergeten, is hoeveel energie dat voortdurend aanpassen eigenlijk vraagt. Zeker voor gevoelige kinderen, voor wie voorspelbaarheid, veiligheid en het gevoel ergens echt te kunnen landen geen luxe zijn, maar een basisbehoefte.

Ik zie het regelmatig gebeuren dat de spanning al op donderdagavond begint toe te nemen. Niet omdat er iets misloopt, maar omdat het lichaam al weet dat er morgen opnieuw een valies gemaakt moet worden. Dat er opnieuw afscheid genomen moet worden van de plek waar het net een beetje tot rust was gekomen. Dat er opnieuw geschakeld moet worden naar andere regels, andere gewoontes en een andere manier van samenleven.

En dat lijkt misschien klein, maar voor een gevoelig zenuwstelsel is voortdurend schakelen hard werken.

Wat me daarbij altijd opvalt, is hoeveel kinderen voelen zonder daar noodzakelijk woorden aan te geven. Ze voelen spanningen tussen ouders, verdriet dat nooit echt wordt uitgesproken, frustraties die onder de oppervlakte blijven hangen en loyaliteiten waar volwassenen zich soms niet eens bewust van zijn. Tegelijk willen ze vooral niemand extra belasten. Ze zien mama verdrietig. Ze zien papa worstelen. En dus proberen ze flink te zijn.

Kinderen houden immers niet plots minder van hun mama of papa omdat een relatie eindigt. Integendeel. Vaak worden ze net gevoeliger voor alles wat tussen de regels door wordt gezegd of gevoeld.

Daardoor komen sommige kinderen terecht in rollen die eigenlijk nooit voor hen bedoeld waren. Ze worden boodschapper, doorgeefluik en containerpark tegelijk. Ze horen opmerkingen waar ze niets mee kunnen, krijgen vragen waarop geen goed antwoord bestaat en proberen ondertussen loyaal te blijven aan twee mensen van wie ze allebei houden.

Uitspraken zoals:

“Vraag dat maar aan uw vader.”

“Daar mag dat natuurlijk weer wel zeker.”

Of de klassieker:

“Awel, ga dan maar bij mama wonen als het daar zoveel beter is.”

Voor volwassenen zijn dat soms woorden die er in een moeilijk moment uitfloepen. Voor een gevoelig kind zijn het vaak extra stenen die mee in die valies verdwijnen.

En die valies wordt na verloop van tijd behoorlijk zwaar.

Misschien is dat ook waarom ik gevoelige kinderen zelden bekijk als kinderen die moeilijk doen. Meestal zie ik kinderen die ontzettend hard hun best doen om zich aan te passen aan omstandigheden die zelfs voor veel volwassenen ingewikkeld zijn. Kinderen die loyaal proberen te blijven aan iedereen, nergens willen kiezen en vooral verlangen naar iets wat volwassenen soms onderschatten:

een plek waar ze even niets hoeven te dragen.

Want uiteindelijk willen de meeste kinderen geen label. Ze willen niet “het gevoelige kind” zijn en al zeker niet het probleem dat opgelost moet worden. Ze willen vooral voelen dat het veilig is, dat ze van iedereen mogen houden en dat iemand begrijpt hoe vermoeiend het soms is om voortdurend tussen verschillende werelden te leven.

Misschien is dat ook waarom ik binnen HSPower zelden vertrek vanuit de vraag wat er mis is met een kind. Veel vaker vraag ik me af hoeveel een kind ondertussen al heeft moeten dragen.

Want een gevoelig kind in een samengesteld gezin heeft niet noodzakelijk een probleem.

Soms heeft het gewoon een zenuwstelsel dat al heel lang probeert om met heel veel verandering tegelijk om te gaan.

En soms begint herstel niet met nóg meer praten, analyseren of oplossingen zoeken, maar met één volwassene die rustig zegt:

“Ik denk niet dat er iets mis is met jou. Ik denk dat het gewoon veel is geweest.”

Misschien hoeft een gevoelig kind niet nóg meer te praten.

Misschien heeft het vooral nood aan een plek waar het even geen valies moet dragen.

Binnen HSPower Young begeleid ik kinderen, jongeren en ouders die zoeken naar manieren om met veranderingen om te gaan zonder dat alles een probleem hoeft te worden. Geen zware therapie, geen eindeloze analyses, maar een veilige plek waar kinderen zichzelf mogen zijn en ouders niet alles alleen hoeven uit te zoeken.

Soms maakt dat meer verschil dan we denken.